Supertrend ทดสอบจริง: สูตรเต็ม ทำไมบนภาพดูแม่น และเจ็บตรงไหนในตลาดไซด์เวย์

Supertrend คือเส้นตามเทรนด์ที่วางห่างจากราคาเป็นระยะเท่ากับความผันผวน (ATR) ตอนขาขึ้นเส้นอยู่ใต้ราคา ตอนขาลงเส้นอยู่เหนือราคา และกลับฝั่งเมื่อราคาปิดทะลุเส้น ภาพบนกราฟดูสะอาดมาก เขียวยาวตลอดขาขึ้น แดงยาวตลอดขาลง จนหลายคนคิดว่าเจอสัญญาณที่แม่น บทนี้แกะสูตรทีละขั้น คำนวณให้ดูจริง แล้วทดสอบบนราคาจำลองหลายสภาพตลาดพร้อมค่า spread เพื่อดูว่าส่วนไหนเป็นของจริง ส่วนไหนเป็นภาพลวงตา

สูตร Supertrend ทีละขั้น

Supertrend สร้างจากของ 2 อย่าง คือราคากลางของแท่ง กับ ATR (Average True Range) ค่าเฉลี่ยความกว้างของแท่งที่นับ gap ด้วย ถ้ายังไม่คุ้น อ่าน ATR คืออะไร ก่อน

ขั้นที่ 1 เส้นพื้นฐาน คิดใหม่ทุกแท่ง

• ราคากลาง = (High + Low) ÷ 2
• เส้นบนพื้นฐาน = ราคากลาง + ตัวคูณ × ATR
• เส้นล่างพื้นฐาน = ราคากลาง − ตัวคูณ × ATR

ขั้นที่ 2 เส้นจริง (final band) ส่วนนี้ทำให้ Supertrend ต่างจากแถบ ATR ธรรมดา เพราะเส้นขยับได้ทางเดียวเหมือนเฟืองล็อก (ratchet)

• เส้นล่างจริง: ใช้เส้นล่างพื้นฐานตัวใหม่ ถ้ามัน สูงกว่า เส้นล่างจริงของแท่งก่อน หรือถ้าราคาปิดแท่งก่อนอยู่ ต่ำกว่า เส้นล่างจริงของแท่งก่อน นอกนั้นคงค่าเดิมไว้
• เส้นบนจริง: ใช้เส้นบนพื้นฐานตัวใหม่ ถ้ามัน ต่ำกว่า เส้นบนจริงของแท่งก่อน หรือถ้าราคาปิดแท่งก่อนอยู่ สูงกว่า เส้นบนจริงของแท่งก่อน นอกนั้นคงค่าเดิม

แปลเป็นภาษาคนคือ ระหว่างขาขึ้น เส้นล่างเลื่อนขึ้นได้อย่างเดียว ไม่ถอยลงแม้ ATR จะขยายหรือราคาย่อ

ขั้นที่ 3 ทิศทาง

• ถ้าแท่งก่อนเป็นขาลง (เส้นที่แสดงคือเส้นบน) และราคาปิดแท่งนี้ สูงกว่าเส้นบนจริง เปลี่ยนเป็นขาขึ้น
• ถ้าแท่งก่อนเป็นขาขึ้น (เส้นที่แสดงคือเส้นล่าง) และราคาปิดแท่งนี้ ต่ำกว่าเส้นล่างจริง เปลี่ยนเป็นขาลง
• เส้น Supertrend ที่เห็นบนกราฟ = เส้นล่างจริงตอนขาขึ้น และเส้นบนจริงตอนขาลง

ค่าเริ่มต้น 10 กับ 3 และความต่างระหว่างแพลตฟอร์ม

Supertrend ที่ติดมากับ TradingView ใช้ ATR 10 แท่ง ตัวคูณ 3 และคิด ATR แบบ Wilder (เฉลี่ยแบบค่อย ๆ ปรับ เหมือนใน RSI) ค่าอื่นที่เห็นบ่อยคือ 7 กับ 3 ซึ่งเส้นจะชิดราคามากขึ้นเล็กน้อย

MT4 และ MT5 ไม่มี Supertrend ในชุดอินดิเคเตอร์มาตรฐาน ต้องใช้ตัวที่มีคนเขียนแจก ซึ่งแต่ละตัวอาจเฉลี่ย ATR ต่างกัน บางตัวใช้ค่าเฉลี่ยธรรมดา (SMA) ของ True Range แทนแบบ Wilder ตั้งตัวเลขเดียวกันจึงอาจได้เส้นต่างกันเล็กน้อย และจุดกลับฝั่งคลาดกันได้หนึ่งสองแท่ง ถ้าจะเทียบผลกับคนอื่นหรือกับ EA ต้องเช็กโค้ดก่อนว่าคิด ATR แบบไหน

อีกเรื่องที่ต้องรู้ Supertrend ใช้ราคาปิด ระหว่างที่แท่งยังไม่ปิด เส้นอาจกลับฝั่งแล้วกลับมาที่เดิมได้ แต่แท่งที่ปิดไปแล้วไม่เปลี่ยน สัญญาณจึงนับตอนแท่งปิดเท่านั้น รายละเอียดอยู่ใน อินดิเคเตอร์ที่ repaint

ตัวอย่างคำนวณ: 4 แท่งรอบจุดกลับฝั่ง

ตัวเลขนี้มาจากราคาจำลองชุดเดียวกับรูปด้านล่าง คำนวณ Supertrend 10, 3 ด้วยสูตรข้างบน ราคาปัดทศนิยม 2 ตำแหน่ง ATR ปัด 3 ตำแหน่ง ก่อนแท่งที่ 1 ราคาอยู่ในขาขึ้น เส้นล่างจริงล็อกไว้ที่ 159.55 และราคาปิดแท่งก่อนหน้าคือ 163.40

แท่ง	High	Low	Close	ATR	ราคากลาง	เส้นล่างพื้นฐาน	เส้นล่างจริง	เส้นบนจริง	ทิศ
1	164.04	162.61	162.97	1.721	163.33	158.16	159.55	165.32	ขึ้น
2	163.73	161.80	161.80	1.743	162.76	157.54	159.55	165.32	ขึ้น
3	161.80	159.42	159.42	1.807	160.61	155.19	159.55	165.32	ลง
4	160.32	159.42	159.63	1.717	159.87	154.72	154.72	165.02	ลง

ไล่ทีละขั้น

1. แท่งที่ 1 เส้นล่างพื้นฐาน = 163.33 − 3 × 1.721 = 158.16 ต่ำกว่า 159.55 และราคาปิดแท่งก่อน (163.40) ยังอยู่เหนือ 159.55 จึง คงเส้นไว้ที่ 159.55 ราคาปิด 162.97 ยังเหนือเส้น ยังเป็นขาขึ้น
2. แท่งที่ 2 เส้นล่างพื้นฐาน 157.54 ต่ำลงอีก เส้นจริงคงที่ 159.55 ราคาปิด 161.80 ยังเหนือเส้น
3. แท่งที่ 3 ATR ใหม่ = (1.743 × 9 + 2.38) ÷ 10 = 1.807 โดย 2.38 คือ True Range ของแท่งนี้ (161.80 − 159.42) ราคาปิด 159.42 ต่ำกว่า 159.55 จึงกลับเป็นขาลง เส้นที่แสดงกระโดดขึ้นไปเป็นเส้นบนจริง ซึ่งเส้นบนพื้นฐาน = 160.61 + 3 × 1.807 = 166.03 สูงกว่าเส้นบนเดิม 165.32 จึงคงไว้ที่ 165.32
4. แท่งที่ 4 เส้นบนพื้นฐาน = 159.87 + 3 × 1.717 = 165.02 ต่ำกว่า 165.32 เส้นจึงเลื่อนลงมาที่ 165.02 ส่วนเส้นล่างรีเซ็ตเป็น 154.72 เพราะราคาปิดแท่งก่อนหลุดเส้นล่างเดิมไปแล้ว

ราคาปิดสูงสุดก่อนหน้านี้คือ 165.07 แต่สัญญาณกลับฝั่งมาที่ 159.42 ห่างกัน 5.65 หรือราว 3.1 เท่าของ ATR นี่คือราคาที่ต้องจ่ายตามธรรมชาติของเส้นที่ห่าง 3 ATR จากราคากลาง การกลับฝั่งทุกครั้งมาหลังราคาวิ่งสวนไปแล้วระยะหนึ่งเสมอ

ทำไมบนภาพหน้าจอถึงดูแม่น

ลองดูรูปข้างบนแบบที่คนส่วนใหญ่ดู สายตาจะจับเส้นเขียวยาวในขาขึ้นกับเส้นแดงยาวในขาลง แล้วสรุปว่าตามเส้นไปก็พอ มี 3 อย่างที่ทำให้ภาพหลอกเรา

• เส้นอยู่ฝั่งที่เพิ่งถูกเสมอ Supertrend กลับฝั่งหลังราคาวิ่งไปแล้ว พอมองย้อนหลัง เส้นจึงดูเหมือนรู้ล่วงหน้าทุกครั้ง ทั้งที่จริงมันแค่ตามมา
• ไม้เสียตัวเล็ก ไม้ได้ตัวใหญ่ ในรูป ไม้แรกได้ +46.8 จุด ส่วนช่วงไซด์เวย์เสีย 4 ไม้ติด ไม้ละ 2.7 ถึง 5.6 จุด แต่ละไม้ดูเล็กจนตามองข้าม รวมกันได้ 17.3 จุด เกินหนึ่งในสามของกำไรไม้แรกไปแล้ว ทั้งที่ยังไม่หัก spread
• เราเลือกภาพที่สวย ภาพที่แชร์กันมักเป็นช่วงที่มีเทรนด์ชัด ช่วงไซด์เวย์หลายเดือนไม่มีใครแคปมาโชว์

กลไกนี้คือ Hindsight bias แบบเดียวกับใน กราฟย้อนหลังหลอกตา ทางแก้มีทางเดียว คือนับทุกไม้ด้วยตัวเลข ไม่ใช่ด้วยสายตา

ทดสอบบนราคาจำลอง 4 สภาพตลาด

เราสร้างราคาจำลองด้วย node สภาพละ 500 ชุด ชุดละ 2,000 แท่ง แต่ละแท่งเกิดจากการขยับสุ่ม 8 ก้าวเพื่อให้มี High และ Low ที่สมจริง แล้วคำนวณ Supertrend 10, 3 ด้วยสูตรเดียวกับข้างบน กฎคือถือฝั่งเดียวกับเส้นตลอด กลับฝั่งที่ราคาปิดของแท่งที่ flip วัดผลเป็นหน่วย ATR เพื่อให้เทียบข้ามชุดได้ ต้นทุนคิด spread 0.1 ATR ต่อไม้

• มีเทรนด์จริง ราคามีแรงเอียงเล็กน้อย สลับทิศทุก 150 ถึง 400 แท่ง
• สุ่มล้วน (random walk) ไม่มีทิศ ไม่มีความจำ
• เทรนด์สลับไซด์เวย์ ช่วงมีเทรนด์กับช่วงไซด์เวย์สลับกัน ช่วงละ 150 ถึง 400 แท่ง
• กลับสู่ค่าเฉลี่ย ราคาถูกดึงกลับเข้าหาระดับกลางตลอด แบบตลาดไซด์เวย์

สภาพตลาด	ไม่มีต้นทุน (ATR ต่อ 1,000 แท่ง)	หัก spread	ไม้ต่อ 1,000 แท่ง	ไม้ชนะ (หัก spread)	ชุดที่จบบวก (หัก spread)
มีเทรนด์จริง	+17.13	+13.49	36.4	37.2%	75.0%
สุ่มล้วน	−0.78	−4.64	38.6	36.0%	39.2%
เทรนด์สลับไซด์เวย์	−1.98	−5.85	38.6	35.7%	38.4%
กลับสู่ค่าเฉลี่ย	−20.23	−24.32	40.9	33.5%	7.2%

สิ่งที่ตารางบอก

• ราคาสุ่ม ก่อนหักต้นทุนได้ราวศูนย์ (−0.02 ATR ต่อไม้) หลังหัก spread เสียเพิ่มเท่าจำนวนไม้ × spread พอดี คือ 38.6 × 0.1 = 3.86 ซึ่งเท่ากับส่วนต่าง −0.78 กับ −4.64 Supertrend ไม่ได้สร้างความได้เปรียบขึ้นมาเองจากราคาที่ไม่มีอะไรให้จับ
• ได้กำไรเฉพาะตลาดที่มีเทรนด์จริง และได้แบบระบบตามเทรนด์ คือชนะแค่ราว 37% ของไม้ ไม้ที่ดีที่สุด 10% ทำกำไรรวมได้ 3.4 เท่าของกำไรสุทธิ แปลว่าอีก 90% รวมกันแล้วขาดทุน พลาดไม้ใหญ่ไม่กี่ไม้ก็ติดลบ ตรงกับภาพใน งานวิจัย Trend following
• ตลาดกลับสู่ค่าเฉลี่ยเสียหนักที่สุด เพราะเส้นกลับฝั่งตอนราคาวิ่งไปถึงขอบกรอบ ซึ่งเป็นจุดที่ราคามักกลับ จึงเข้าผิดจังหวะอย่างเป็นระบบ
• ตลาดที่มีเทรนด์ครึ่งเวลาก็ยังขาดทุน ช่วงไซด์เวย์กินกำไรช่วงเทรนด์หมด ไม้ครึ่งหนึ่งเสีย 1.37 ATR หรือมากกว่า (ค่ามัธยฐานหลังหัก spread)

Supertrend ไม่ได้ทำนายเทรนด์ มันแค่ถือฝั่งเดียวกับราคาที่เพิ่งวิ่ง ถ้าตลาดมีเทรนด์จริงมันได้ ถ้าไม่มี มันจ่าย spread ทุกครั้งที่กลับฝั่ง

ข้อจำกัด: ราคาจำลองไม่มี gap ไม่มีข่าว และ spread คงที่ ตลาดจริงมีเรื่องพวกนี้เพิ่มเข้ามา ผลจริงจึงมักแย่กว่าแบบจำลอง

ผลทดสอบย้อนหลังของเราบนทองคำ

ในการทดสอบย้อนหลังของเรา เราไม่ได้ทดสอบ Supertrend ตัวมาตรฐานเป็นจุดเข้าโดยตรง แต่ทดสอบญาติใกล้ชิดของมัน คือเส้นตามเทรนด์แบบขยับทางเดียวที่สร้างจาก Bollinger Bands 21 แท่งกับ ATR 5 แท่ง และกลับฝั่งเมื่อราคาปิดทะลุเหมือนกัน (หลักการเดียวกัน แต่ไม่ใช่สูตรเดียวกัน) ทดสอบบนทองคำ M5 lot คงที่ 0.01 ใช้ระบบออกแบบเดียวกันทุกตัว คือเป้ากับ Stop loss ใกล้ ๆ และ trailing แคบ แล้วเทียบกับการวาง stop order รอบกรอบ 5 แท่งล่าสุด ซึ่งไม่ได้วิเคราะห์อะไรเลย

ปี	เข้าเมื่อเส้นกลับฝั่ง	กรอบ 5 แท่ง ไม่วิเคราะห์
2022	−48 ดอลลาร์ (PF 0.93, 1,646 ไม้)	+386 ดอลลาร์ (PF 1.40, 2,255 ไม้)
2023	−292 ดอลลาร์ (PF 0.67)	+272 ดอลลาร์ (PF 1.30)
2026	−32 ดอลลาร์ (PF 0.96, ชนะ 91.35% ของ 902 ไม้)	−392 ดอลลาร์ (PF 0.82)

PF (Profit factor) คือกำไรรวมหารขาดทุนรวม ต่ำกว่า 1 คือขาดทุน มีแค่ปี 2026 ที่ใช้ tick จริง ปี 2022 ถึง 2025 รวมถึงอีกการทดสอบด้านล่าง ใช้ tick ที่สร้างจากแท่ง 1 นาที ซึ่งมักทำให้ trailing แคบดูดีเกินจริง

ข้อสรุปจากชุดนี้คือ การเอาเส้นกลับฝั่งมาเป็นตัวเลือกทิศ ทำให้ปีที่เคยบวกกลายเป็นลบ เส้นกลับฝั่งช้าเกินไปจนขาที่เหลือให้วิ่งตามสั้นลง ปี 2026 ยังเป็นตัวอย่างที่ดีว่าชนะ 91% ก็ขาดทุนได้ อีกการทดสอบหนึ่งที่เข้าทุกครั้งที่เส้นเดียวกันนี้กลับฝั่ง วาง Stop loss ที่ swing และเป้า 2 เท่าของความเสี่ยง ขาดทุนทุกปีจากทั้ง 5 ปีที่ทดสอบ (2022 ถึง 2026) โดยเข้าราว 25 ถึง 30 ไม้ต่อวัน ซึ่งจ่าย spread หนักมาก

ทั้งหมดนี้เป็นผลทดสอบย้อนหลัง ผลในอดีตไม่ได้บอกผลในอนาคต และไม่ใช่ผลตอบแทนที่ควรคาดหวัง

ใช้ Supertrend ให้เข้าท่ากว่า 3 ทาง

1. ใช้เป็น Trailing stop ไม่ใช่สัญญาณกลับฝั่ง

งานที่ Supertrend ทำได้ดีคือบอกว่า “ราคาสวนมาไกลเกินความผันผวนปกติแล้ว” ซึ่งคือนิยามของ Trailing stop ที่ดี เลือกจุดเข้าด้วยเหตุผลอื่น เช่นแนวรับแนวต้าน กรอบที่ทะลุ หรือแผนของคุณเอง แล้วใช้เส้น Supertrend เป็น Stop loss ที่เลื่อนตาม เมื่อเส้นกลับฝั่งให้ ออก ไม่ต้องกลับฝั่งเข้าเทรดทันที

• ระยะ Stop loss ตอนเริ่มกว้างราว 3 ATR จากราคากลาง ต้องคิด lot จากระยะนี้ทุกครั้ง ดูวิธีใน คำนวณขนาด lot จาก Stop loss
• Supertrend คล้าย Chandelier Exit มาก ต่างกันที่จุดอ้างอิง Chandelier นับจากจุดสูงสุด ส่วน Supertrend นับจากราคากลางของแท่ง เทียบวิธีลาก Stop loss แบบต่าง ๆ ได้ใน Trailing stop 7 แบบ

2. ใส่ตัวกรองสภาพตลาด

Supertrend เจ็บที่สุดในไซด์เวย์ ตัวกรองที่ช่วยได้คือตัวที่บอกว่าตลาดกำลังมีทิศหรือไม่ เราลองใช้ Efficiency Ratio (ER) ของ Kaufman คือระยะที่ราคาไปได้จริง หารด้วยระยะที่ราคาวิ่งไปมาทั้งหมดในช่วงนั้น ค่า 0 คือวนอยู่กับที่ ค่า 1 คือวิ่งเป็นเส้นตรง กฎคือถือตามเส้นเฉพาะตอน ER สูงกว่าเกณฑ์ ต่ำกว่านั้นอยู่นอกตลาด ทดสอบบนชุดเทรนด์สลับไซด์เวย์ 500 ชุด หัก spread 0.1 ATR เราลองไว้ 6 แบบ (จำนวนแท่งกับเกณฑ์) ตารางนี้แสดง 3 แบบ

ตัวกรอง	ATR ต่อ 1,000 แท่ง	ไม้ต่อ 1,000 แท่ง	ชุดที่จบบวก
ไม่กรอง	−6.08	39.1	36.8%
ER 50 แท่ง > 0.1	−7.12	69.1	31.0%
ER 50 แท่ง > 0.3	−0.02	14.5	44.2%
ER 100 แท่ง > 0.2	+1.35	13.0	52.0%

ตัวกรองที่ดีช่วยจากขาดทุนมาเป็นราวเสมอตัว ส่วนใหญ่เพราะ เทรดน้อยลง ไม่ใช่เพราะเลือกไม้ได้แม่นขึ้นมาก ตัวกรองที่ตั้งหลวมเกินไป (ER 50 แท่ง > 0.1) แย่กว่าไม่กรองเลย เพราะเข้าออกถี่ขึ้น และเกณฑ์ของตัวกรองก็เป็นค่าที่ต้องเลือกอีกตัว ปรับจนพอดีกับอดีตได้เหมือนกัน ตัวกรองที่คนนิยมอีกตัวคือ ADX อ่านได้ใน ADX วัดแรงเทรนด์ และ ตลาดเปลี่ยนสภาพ

3. เช็กว่าค่าที่เลือกอยู่บนที่ราบ

ก่อนเชื่อค่าใดค่าหนึ่ง ให้ลองหลายค่ารอบ ๆ แล้วดูว่าผลใกล้เคียงกันไหม ตารางนี้คือค่าเฉลี่ย 300 ชุดของราคาที่มีเทรนด์จริง หัก spread 0.1 ATR หน่วย ATR ต่อ 1,000 แท่ง

ATR (แท่ง)	ตัวคูณ 2	ตัวคูณ 3	ตัวคูณ 4
7	+7.5	+13.1	+17.1
10	+7.5	+13.3	+17.3
14	+7.4	+13.2	+17.3
20	+7.1	+13.6	+16.9

ผลเรียบทั้งแถบ จำนวนแท่ง ATR แทบไม่มีผล ตัวคูณมีผลมากกว่าเพราะคุมจำนวนครั้งที่กลับฝั่ง นี่คือหน้าตาของที่ราบ ส่วนบนราคาสุ่ม ค่าเฉลี่ยทั้ง 12 ช่องติดลบหมด (−4.1 ถึง −7.1)

แต่ถ้าดูทีละชุด ภาพจะต่างไปมาก เราเอาราคาสุ่ม 300 ชุด แต่ละชุดเลือกค่าที่ดีที่สุดจาก 12 ช่อง ปรากฏว่า 202 ชุด (67%) มีอย่างน้อยหนึ่งค่าที่ดูกำไร ค่าที่ดีที่สุดเฉลี่ย +8.3 ATR ต่อ 1,000 แท่ง ทั้งที่ราคาไม่มีอะไรให้จับเลย ค่าที่ดีที่สุดบนกราฟเดียวจึงบอกอะไรน้อยมาก อ่านเพิ่มใน จุดยอดหรือที่ราบ และ ทดสอบหลายแบบจนเจอของฟลุก

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ตัดสินจากภาพหน้าจอ เส้นที่ดูแม่นย้อนหลังคือเส้นที่ตามหลังราคา นับไม้เสียในไซด์เวย์ให้ครบก่อนเชื่อ
• กลับฝั่งทุกครั้งที่ flip ในทุกสภาพตลาด ในตลาดไซด์เวย์และตลาดกลับสู่ค่าเฉลี่ย นี่คือวิธีจ่าย spread อย่างสม่ำเสมอ
• ลดตัวคูณให้เส้นชิดราคาเพื่อออกเร็ว กลับฝั่งถี่ขึ้นและไม้ชนะเล็กลง บนราคาสุ่ม ตัวคูณ 2 เสียมากกว่าตัวคูณ 4 ทุกแถว
• ดูสัญญาณก่อนแท่งปิด เส้นในแท่งที่ยังไม่ปิดเปลี่ยนได้ สัญญาณกลางแท่งอาจหายไปตอนปิด
• เทียบผลข้ามแพลตฟอร์มโดยไม่เช็กสูตร ATR เวอร์ชันที่ใช้ SMA กับแบบ Wilder ให้จุดกลับฝั่งต่างกันได้
• ลืมคิด lot จากระยะเส้น เส้นห่างราว 3 ATR ถ้าใช้ lot เท่าเดิมทุกไม้ ความเสี่ยงต่อไม้จะขึ้นลงตามความผันผวน