Bitcoin halving กับวัฏจักร 4 ปี: หลักฐานจริงมีแค่ไหน

Halving คือการที่รางวัลสำหรับผู้ขุดบิตคอยน์ลดลงครึ่งหนึ่งทุก 210,000 บล็อก หรือราว 4 ปี หลายคนเชื่อว่ามันทำให้ราคาวิ่งเป็น “วัฏจักร 4 ปี” ขึ้นแรงหลัง halving แล้วร่วงหนักก่อนรอบถัดไป บทนี้ดูหลักฐานทีละชั้น ตั้งแต่ตัวเลข supply ที่หายไปจริง ปัญหาที่ข้อมูลมีแค่ไม่กี่รอบ ไปจนถึงโมเดล Stock-to-flow แล้วจบที่วิธีคุมขนาดสถานะ บทนี้ไม่มีการคาดการณ์ราคา และไม่ได้บอกว่าควรซื้อหรือขายช่วงไหน

Halving คืออะไร

บิตคอยน์ออกบล็อกใหม่ประมาณทุก 10 นาที ผู้ขุดที่ได้บล็อกจะได้เหรียญใหม่ เรียกว่า block subsidy (รางวัลบล็อก) บวกค่าธรรมเนียมในบล็อกนั้น โค้ดกำหนดให้ subsidy ลดครึ่งทุก 210,000 บล็อก ที่ 10 นาทีต่อบล็อก 210,000 บล็อกเท่ากับราว 1,458 วัน หรือเกือบ 4 ปีพอดี

ครั้งที่	บล็อก	วันที่ (UTC)	Subsidy ก่อน → หลัง (BTC)
เริ่ม (Genesis)	0	3 ม.ค. 2009	50
1	210,000	28 พ.ย. 2012	50 → 25
2	420,000	9 ก.ค. 2016	25 → 12.5
3	630,000	11 พ.ค. 2020	12.5 → 6.25
4	840,000	20 เม.ย. 2024	6.25 → 3.125

รวมทุกรอบแล้วเหรียญจะไม่เกิน 21 ล้าน และเหรียญสุดท้ายจะออกราวปี 2140 ระบบปรับความยากการขุดทุก 2,016 บล็อก เพื่อให้เวลาออกบล็อกกลับมาใกล้ 10 นาที วันที่ halving จึงประมาณล่วงหน้าได้แม่นระดับสัปดาห์ถึงวัน

Supply ที่หายไปเล็กลงทุกรอบ

เหตุผลหลักของคนเชื่อวัฏจักรคือ supply shock เหรียญใหม่ที่ผู้ขุดมักต้องขายบางส่วนเพื่อจ่ายค่าไฟ ลดลงครึ่งหนึ่งในวันเดียว ถ้าความต้องการซื้อเท่าเดิม ราคาก็ควรขึ้น ลองดูขนาดจริงของมันในรอบ 2024

1. เหรียญที่มีอยู่ ณ halving 2024 = 210,000 × (50 + 25 + 12.5 + 6.25) = 19,687,500 BTC หรือ 93.75% ของ 21 ล้าน
2. ก่อน halving: 6.25 BTC × 144 บล็อกต่อวัน = 900 BTC ต่อวัน × 365 = 328,500 BTC ต่อปี = 1.67% ของเหรียญที่มีอยู่
3. หลัง halving: 3.125 × 144 = 450 BTC ต่อวัน × 365 = 164,250 BTC ต่อปี = 0.83%
4. เหรียญใหม่ที่หายไป = 1.67 − 0.83 = ลดลงราว 0.83 จุด ของเหรียญที่มีอยู่ต่อปี

ทำแบบเดียวกันทุกรอบ ส่วนที่หายไปคือ 12.5 จุดในปี 2012, 4.2 จุดในปี 2016, 1.8 จุดในปี 2020 และ 0.83 จุดในปี 2024 (คิดที่ 10 นาทีต่อบล็อกตามเป้า ของจริงออกบล็อกเร็วกว่านี้นิดหน่อย ตัวเลขจริงจึงสูงกว่าเล็กน้อย)

มีอีกสองเรื่องที่ทำให้เหตุผลนี้อ่อนลง

• ทุกคนรู้ล่วงหน้า วันที่และขนาดของ halving เขียนอยู่ในโค้ดตั้งแต่ปี 2009 ในตลาดที่คนจำนวนมากรู้ข้อมูลเดียวกัน สิ่งที่รู้ล่วงหน้ามักถูกสะท้อนในราคาไปก่อนแล้ว ถ้าทุกคนเชื่อว่าราคาจะขึ้นหลัง halving ก็จะมีคนซื้อก่อน จังหวะจึงเลื่อนเข้ามาเรื่อย ๆ
• ราคาถูกกำหนดจากเหรียญทั้งหมด ไม่ใช่เหรียญใหม่อย่างเดียว คนถือเดิมเกือบ 19.7 ล้านเหรียญขายได้ทุกวินาที การซื้อขายของคนกลุ่มนี้ในวันเดียวมากกว่า 450 เหรียญหลายเท่า

Halving เปลี่ยนแค่ฝั่ง supply ส่วนเล็กที่เล็กลงทุกรอบ ราคาขึ้นหรือลงยังถูกกำหนดจากฝั่งความต้องการซื้อเป็นหลัก

ข้อมูลมีแค่ 4 รอบ

ประวัติที่คนชี้คือ ราคาทำยอดสูงสุดราว 12–18 เดือนหลัง halving สามรอบ (ปลายปี 2013, ปลายปี 2017 และปลายปี 2021) แล้วร่วงจากยอดเกิน 70% ทุกรอบ ฟังดูสม่ำเสมอ แต่ลองนับข้อมูลจริง

• Halving มีแค่ 4 ครั้ง วัฏจักรที่จบครบมีแค่ 3 รอบ เทียบกับการทดสอบระบบเทรดก็คือมีแค่ 3 ไม้ ซึ่งในบท ต้องมีกี่ไม้ถึงเชื่อผลได้ อธิบายว่าน้อยเกินกว่าจะแยกฝีมือออกจากโชค
• รูปแบบถูกนิยามหลังเห็นข้อมูลแล้ว “12–18 เดือนหลัง halving” เป็นช่วงที่เลือกให้ครอบยอดที่เกิดขึ้นจริง ถ้ายอดเกิดที่ 10 หรือ 22 เดือน ก็จะมีคนนิยามช่วงใหม่ให้ครอบได้เหมือนกัน นี่คือ Hindsight bias แบบเดียวกับเส้นแนวรับที่ดูแม่นหลังกราฟจบ
• รอบ 2024 ก็ไม่ได้เป็นตามรูปแบบเดิม ราคาทำยอดสูงสุดใหม่ในเดือนมีนาคม 2024 ก่อน halving ซึ่งไม่เคยเกิดในรอบก่อน ๆ

Random walk ก็สร้าง “วัฏจักร” ได้

ถ้าราคาไม่มีวัฏจักรเลย จะเห็นรูปแบบแบบนี้บ่อยแค่ไหน เราลองจำลองด้วย random walk with drift คือราคาที่ขยับแบบสุ่มทุกสัปดาห์ ผลตอบแทนคาดหวัง (drift) 40% ต่อปี และความผันผวน 80% ต่อปี สองค่านี้เป็นสมมุติฐานที่ตั้งให้แกว่งแรงแบบคริปโต ไม่ใช่ค่าวัดจากบิตคอยน์ โมเดลนี้ไม่มี halving และไม่มีอะไรเกิดทุก 4 ปี เราสุ่ม 10,000 เส้น เส้นละ 16 ปี แล้วนับรอบ “ร่วงจากยอดเดิม 70% ขึ้นไปก่อนทำยอดใหม่”

สิ่งที่นับ	สัดส่วนจาก 10,000 เส้น
ร่วง 70% ขึ้นไปอย่างน้อย 1 ครั้ง	99.8%
ร่วง 70% ขึ้นไปอย่างน้อย 3 ครั้ง	26.9%
อย่างน้อย 3 ครั้ง และยอดก่อนร่วงทุกคู่ห่างกัน 3–5 ปี	2.6%

อ่านผลอย่างตรงไปตรงมา การร่วงแรงแบบ 70% ขึ้นไปเกิดขึ้นเกือบทุกเส้น ราว 1 ใน 4 เส้นร่วงหนักอย่างน้อย 3 รอบใน 16 ปี จึงไม่ต้องมี halving ก็มีรอบขึ้นแรงร่วงแรงได้ แต่การที่ยอดเว้นระยะสม่ำเสมอ 3–5 ปีทุกคู่ เกิดแค่ราว 1 ใน 40 เส้น เราลองสมมุติฐานอีก 4 ชุด (drift 30–60% ความผันผวน 60–100%) สัดส่วนที่ร่วงหนัก 3 รอบขึ้นไปอยู่ระหว่าง 5.8% ถึง 47% ส่วนแบบยอดห่าง 3–5 ปีอยู่ระหว่าง 0.6% ถึง 3.2%

แปลว่าจังหวะ 4 ปีของบิตคอยน์ไม่ใช่สิ่งที่ random walk สร้างได้ง่าย ๆ แต่ก็ยังไม่ใช่หลักฐานว่า halving เป็นสาเหตุ เพราะ

• รูปแบบนี้ถูกเลือกหลังเห็นข้อมูล คนทั้งโลกมองหารูปแบบในหลายสินทรัพย์ หลายช่วงเวลา บางอันจะดูสม่ำเสมอเองด้วยความบังเอิญ เรื่องนี้คือ Multiple testing
• มีปัจจัยอื่นที่เกิดเป็นรอบใกล้เคียงกัน (หัวข้อถัดไป) ข้อมูล 3 รอบแยกไม่ออกว่าเป็นอันไหน
• ความเชื่อเองก็สร้างรูปแบบได้ ถ้าคนจำนวนมากซื้อเพราะเชื่อวัฏจักร ราคาก็ขึ้นตามความเชื่อได้สักพัก และหยุดได้ทันทีเมื่อคนเลิกเชื่อหรือเข้าก่อนกัน

ปัจจัยที่เกิดพร้อมกันทุกรอบ

ทุกรอบที่ราคาขึ้นแรงหลัง halving มีเรื่องใหญ่อื่นเกิดพร้อมกัน

• 2017 กระแส ICO ที่โปรเจกต์ใหม่ระดมเงินด้วยการขายเหรียญ ดึงเงินใหม่เข้าตลาดคริปโตทั้งก้อน
• 2020–2021 ธนาคารกลางหลักลดดอกเบี้ยใกล้ศูนย์และอัดสภาพคล่องช่วงโควิด สินทรัพย์เสี่ยงหลายชนิดขึ้นพร้อมกัน
• 2022 ธนาคารกลางสหรัฐฯ เริ่มขึ้นดอกเบี้ยเร็วตั้งแต่มีนาคม ตามด้วยการล่มของ stablecoin รายใหญ่และกระดานเทรดรายใหญ่ ราคาร่วงหนักในปีเดียวกัน
• 2024 กองทุน Bitcoin ETF แบบ spot เริ่มซื้อขายในสหรัฐฯ เดือนมกราคม ก่อน halving สามเดือน

ปัจจัยพวกนี้ไม่ได้เกิดเพราะ halving แต่เกิดในช่วงเวลาที่ซ้อนกันพอดี สภาพคล่องโลกและวงจรดอกเบี้ยก็เป็นรอบหลายปีเหมือนกัน ถ้าดอกเบี้ยเป็นตัวขับหลัก รูปแบบที่เห็นก็จะเหมือน “วัฏจักร halving” ได้ทั้งที่ halving ไม่ได้ทำอะไร อ่านเรื่องดอกเบี้ยกับสินทรัพย์เสี่ยงได้ใน ดอกเบี้ยขยับทองและค่าเงินอย่างไร

Stock-to-flow: โมเดลที่ดูแม่นแล้วพลาด

Stock-to-flow (S2F) คือ เหรียญที่มีอยู่ ÷ เหรียญใหม่ต่อปี ใช้วัดความหายากของสินค้า เช่น ทองคำ ค่ายิ่งสูงยิ่งหายาก ปี 2019 มีโมเดลที่ได้รับความนิยมมาก นำ log ของมูลค่าตลาดบิตคอยน์มาเทียบกับ log ของ S2F แล้วได้เส้นที่ดูเข้ากับราคาในอดีตมาก และใช้คาดราคาหลัง halving

S2F ของบิตคอยน์คำนวณจากตารางข้างบนได้ตรง ๆ หลังปี 2012 อยู่ราว 8 หลังปี 2016 ราว 24 หลังปี 2020 ราว 56 และหลังปี 2024 ราว 120 คือเพิ่มขึ้นอย่างน้อยเท่าตัวทุก halving

ปัญหามีสามชั้น

1. S2F ขึ้นตามเวลาแบบกำหนดไว้แล้ว มันแทบเป็นนาฬิกาที่เดินช้าลงเรื่อย ๆ อะไรก็ตามที่เติบโตตามเวลา ก็จะดูเข้ากับ S2F ได้ เราลองเอาราคาจำลองแบบ random walk (drift 40% ความผันผวน 80%) รายเดือน ช่วงกลางปี 2010 ถึงมีนาคม 2024 จำนวน 5,000 เส้น ไปเทียบกับ log S2F ตามตารางจริง ได้ R² (สัดส่วนที่เส้นอธิบายได้ 0–1) เกิน 0.5 ใน 44% ของเส้น และเกิน 0.8 ใน 12% ทั้งที่ราคาจำลองไม่รู้จัก S2F เลย ในสถิติเรียกว่า spurious regression คือสองเส้นที่ต่างคนต่างเดินแต่ดูสัมพันธ์กัน
2. ไม่มีฝั่งความต้องการซื้อ โมเดลดู supply อย่างเดียว ทั้งที่หัวข้อก่อนหน้าแสดงว่า supply ใหม่เล็กลงจนแทบไม่มีผล
3. ผลนอกข้อมูลพลาด ในปี 2022 ราคาจริงลงไปต่ำกว่าเส้นของโมเดลไกลมาก และโมเดลไม่มีอะไรเตือนการร่วงครั้งนั้นเลย โมเดลที่อธิบายอดีตได้ดีแต่พลาดเมื่อเจอข้อมูลใหม่ คืออาการเดียวกับระบบเทรดที่ Overfit

ข้อนี้ไม่ได้แปลว่าความหายากไม่สำคัญ แต่แปลว่าโมเดลที่ใช้ตัวแปรเดียวที่รู้ล่วงหน้าทั้งหมด ไม่ควรใช้เป็นฐานตัดสินใจเรื่องเงิน

ใช้ในทางปฏิบัติ: คุมขนาดแทนการเดาจังหวะ

สิ่งที่หลักฐานบอกได้ชัดกว่าวัฏจักรคือ บิตคอยน์เคยร่วงจากยอดเกิน 70% หลายรอบ ทั้งปี 2011, 2014–2015, 2018 และ 2022 และเหรียญอื่นส่วนใหญ่ร่วงหนักกว่า BTC ในช่วงเดียวกัน วางแผนจากสิ่งนี้ได้โดยไม่ต้องรู้ว่ารอบหน้าจะมาเมื่อไร

สัดส่วนคริปโตสูงสุดในพอร์ต = ส่วนที่ยอมให้พอร์ตลดลงได้ ÷ ขนาดการร่วงที่สมมุติ

ตัวอย่าง พอร์ต 100,000 บาท ยอมให้พอร์ตทั้งก้อนลดลงจากคริปโตได้ไม่เกิน 10,000 บาท (10%)

1. สมมุติร่วง 80%: 10% ÷ 80% = 12.5% ของพอร์ต หรือ 12,500 บาท ถ้าร่วงจริงจะเสีย 12,500 × 0.8 = 10,000 บาท ตรงกับที่ตั้งไว้
2. สมมุติร่วง 90% (เผื่อเหรียญอื่นหรือกระดานมีปัญหา): 10% ÷ 90% = 11.1% หรือราว 11,100 บาท
3. หลังร่วง 80% ส่วนที่เหลือต้องขึ้น 1 ÷ 0.2 − 1 = +400% จึงจะกลับที่เดิม ถ้าร่วง 70% ต้องขึ้น +233%

กติกาที่ใช้ได้ไม่ว่าจะเชื่อเรื่องวัฏจักรหรือไม่

• ตั้งขนาดจากการร่วง 80–90% ไม่ใช่จากความเชื่อว่าจะขึ้น ถ้าวัฏจักรซ้ำจริง ขนาดนี้ก็ยังได้ส่วนขึ้น ถ้าไม่ซ้ำ พอร์ตก็ยังอยู่
• ไม่ใช้ Leverage เพราะคิดว่ารู้จังหวะ halving ที่ Leverage 5 เท่า ราคาลงราว 20% หรือน้อยกว่านั้นก็โดนบังคับปิดได้ ใกล้กว่าการร่วง 70–80% ที่เคยเกิดหลายเท่า อ่าน Perpetual futures และ Funding rate
• เทรดระยะสั้นก็คุมด้วย Stop loss และขนาดไม้ตามความแกว่ง ใช้วิธีใน คำนวณขนาดไม้คริปโต และเครื่องคำนวณขนาดเหรียญ
• ปรับสัดส่วนกลับเป็นระยะ ถ้าราคาขึ้นจนคริปโตกลายเป็นส่วนใหญ่ของพอร์ต ความเสี่ยงก็โตตามโดยไม่รู้ตัว การปรับกลับตามกติกาที่ตั้งไว้ล่วงหน้า ไม่ต้องเดาว่ายอดอยู่ตรงไหน
• นับความเสี่ยงที่ไม่ใช่ราคาด้วย กระดานล้มหรือกระเป๋าหาย ทำให้เสีย 100% ได้ไม่ว่าวัฏจักรจะเป็นยังไง ดู ความเสี่ยงการฝากเหรียญและ Stablecoin

ถ้าเพิ่งย้ายมาจาก Forex ความแกว่งระดับนี้ต่างจากคู่เงินหลักมาก อ่าน คริปโตกับ Forex ต่างกันตรงไหน ประกอบ

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ถือว่าข้อมูล 3 รอบเป็นกฎ สามครั้งเท่ากับระบบเทรดที่มีสามไม้ จะสม่ำเสมอแค่ไหนก็ยังสรุปเป็นกฎไม่ได้
• เชื่อเพราะกราฟวัฏจักรดูสวย กราฟที่ถูกแชร์มักถูกเลือกช่วงเวลาและสเกลให้เข้ากับเรื่องที่เล่า เหมือนสามเส้นสุ่มในรูปข้างบนที่ถูกคัดมา
• ใช้วันที่ halving เป็นจุดเข้าหรือจุดออก วันที่รู้ล่วงหน้าทุกคน ไม่ได้ให้ข้อมูลใหม่กับตลาด
• เชื่อโมเดลเพราะ R² สูง สองเส้นที่โตตามเวลาจะดูสัมพันธ์กันเสมอ ต้องดูผลกับข้อมูลที่โมเดลไม่เคยเห็น
• ตั้งขนาดจากเป้ากำไร ไม่ใช่จากการร่วงที่รับได้ ถามก่อนว่าถ้าร่วง 80% แล้วชีวิตและพอร์ตยังปกติไหม ถ้าไม่ ขนาดใหญ่เกินไป